رأی دیوان کیفری بین المللی برای یوگسلاوی سابق در قضیه گوتووینا و دیگران
شعبه اول بدوی دیوان کیفری بین المللی برای یوگسلاوی سابق دو ژنرال کروات -آنته گوتوونیا و ملادین مارکاچ- را به ارتکاب جنایات ضد بشریت و نقض قوانین و عرف های جنگی طی عملیات نظامی بین جولای و سبتامبر 1995 مجرم شناخت و ایوان چرماک را از اتهام ارتکاب جنایات مذکور تبرئه کرد [متن خلاصه و متن کامل رأی؛ ج.1 و ج. 2]. گوتوونیا (از فرماندهان ارشد ارتش کرواسی) و مارکاچ (از فرماندهان ارشد پلیس کرواسی) محکوم به ارتکاب جنایات آزار، اخراج، غارت، تخریب افراطی اموال جمعیت غیرنظامی صرب، قتل و رفتارهای غیر انسانی و ظالمانه شدند. با اینحال، شعبه رسیدگی کننده آنها را از اتهام انتقال اجباری جمعیت غیرنظامی صرب تبرئه کرد. شعبه اعلام کرد که جنایات مذکور در هنگام مخاصمه مسلحانه بین المللی در منطقه کراجینا کرواسی رخ داده است و در این پرونده موضوع این نیست که آیا توسل به جنگ و هدایت عملیات جنگی به طور قانونی صورت گرفته است یا خیر. بلکه این است که مشخص شود آیا اولاً غیرنظامیان صرب ساکن این منطقه هدف ارتکاب جنایات مذکور بوده اند و ثانیاً می توان برای متهمان مسئولیت کیفری جهت ارتکاب این جنایات در نظر گرفت. شعبه دریافت که نیروهای نظامی و پلیس ویژه کرواسی مرتکب جنایات متعددی علیه جمعیت غیرنظامی صرب هنگام انجام عملیات نظامی شده اند. این جنایات به عنوان بخشی از "اقدام مجرمانه مشترک" (Joint Criminal Enterprise) و با هدف حذف دایمی جمعیت غیرنظامی صرب از منطقه کراجینا با توسل به زور یا تهدید به آن ارتکاب یافتند که در نهایت منتهی به اخراج، انتقال اجباری، آزار از طریق تحمیل تدابیر محدود کننده و تبعیض آمیز و حملات غیرقانونی علیه جمعیت و اهداف غیر نظامی شدند. به عقیده دیوان، برنامه "اقدام مجرمانه مشترک" قبل از پایان ماه جولای 1995 در شهر بریونی هنگام مذاکره رییس جمهور کرواسی (فرانجو تودمان) با فرماندهان نظامی در مورد عملیات نظامی که در 4 آگوست آغاز شد، طرح ریزی شد. دیوان اظهار کرد که تودمان یکی از اعضای اصلی "اقدام مجرمانه مشترک" بود که قصد داشت جمعیت کروات را جایگزین جمعیت صرب در منطقه کراجینا کند. از دیگر اعضای اقدام مجرمانه مشترک "گوجکف سوساک" (وزیر وقت دفاع کرواسی)، وانیمیر چیروونکف (رییس ستاد ارتش کرواسی) و برخی دیگر از رهبران سیاسی و نظامی کروات بودند که با تودمان همکاری نزدیکی داشتند. دیوان بیان داشت که گوتووینا در مذاکرات بریونی و برنامه ریزی و تدارک برای عملیات 1995 مشارکت داشت. رفتار وی در عملیات مذکور از جمله دستوراتش مبنی بر انجام حملات غیرقانونی علیه جمعیت و اهداف غیر نظامی، نشان دهنده مشارکت اساسی وی در اجرای "اقدام مجرمانه مشترک" است و دیگر جرایم ارتکابی در این عملیات، اگرچه جزیی از هدف مشترک نبودند، اما برای گوتووینا از پیامدهای طبیعی و قابل پیش بینی "اقدام مجرمانه مشترک" بودند. مارکاچ نیز در مذاکرات بریونی و برنامه ریزی و تدارک برای عملیات مشارکت داشت و طی عملیات مذکور و عملیات جستجوی پس از آن، بیش از 2000 نیروی پلیس تحت فرمان او به نیروهای ارتش کرواسی کمک کردند. مارکاچ با صدور دستور بمباران "گراچاک" که منتهی به حمله غیر قانونی علیه جمعیت و اهداف غیر نظامی و آوارگی اجباری آنها شد، نیز در اجرای "اقدام مجرمانه مشترک" مشارکت اساسی داشت. همچنین نیروهای ویژه پلیس در تخریب، غارت، آتش زدن اموال جمعیت صرب و قتل آنها مشارکت داشتند. مارکاچ ادعا می کرد که جنایات مذکور توسط زیردستان وی صورت گرفته و او از ارتکاب آنها بی اطلاع بوده است. در پاسخ دیوان اعلام کرد که او از ارتکاب این جنایات توسط زیردستانش مطلع بود، اما هیچ اقدامی نه برای شناسایی عاملین این جنایات جهت اتخاذ تدابیر مقتضی و نه برای جلوگیری از ارتکاب بیشتر این جنایات انجام نداد. به عقیده شعبه رسیدگی کننده، مارکاچ با فعل و ترک فعل های خود، جوی از "بی کیفری" را برای زیردستان خود فراهم کرده بود که آنها را به ارتکاب جنایت علیه جمعیت غیر نظامی صرب و اموال آنها ترغیب می کرد. در خصوص اتهامات ایوان چیرماک شعبه اظهار کرد که او به طور موثر بر نیروهای نظامی کروات غیر از زیردستان خود کنترل نداشته است و دلیل موثقی که زیردستان او مرتکب جنایت شده باشند، وجود ندارد. به علاوه اینکه ادله حاکی از آن است که او نه عضو "اقدام مجرمانه مشترک" بوده و نه به طور آگاهانه در اجرای آن مشارکت داشته است.